Terugblik

mei/juni 2019

Met enige regelmaat krijgen wij vragen over een straatnaam of de naam van een stukje Schaesberg. Jarenlang heb ik mensen verteld, dat de zogenaamde Crutswegh gezocht moest worden in het eerste stukje Brandhofstraat. Straatnamen werden in Nederland ingevoerd in 1927. Daarvoor gebruikte de gemeente en andere instanties een wijkletter en een nummer voor een huis.
In de volksmond en aktes kenden we voor die tijd ook nog wel een verdeling tussen Onderste en Bovenste Scheidt. Scheidt was ook de oorspronkelijke naam van het dorp. In aktes worden ook de eeuwenoude toponiemen gebruikt.
Bij het bestuderen van een verkoopakte uit het begin van de negentiende eeuw viel mij op dat de notaris schreef over de ligging aan de “Brandenhof-straat” en de “Crutswegh”. Het ging over de kleine panden die altijd op de hoek van de Brandhofstraat en Hoofdstraat hebben gelegen. Een stukje Hoofdstraat werd in die tijd dus “Crutswegh” genoemd. Dit is het stukje waar later het kruisbeeld op de markt werd geplaatst. Een kruisbeeld, dat niet geplaatst werd voor het jubileum van een burgemeester, maar een kerkelijk jubeljaar (met dank aan Matheu Bemelmans voor de uitleg). Voordat de markt werd aangelegd, werd het weiland hier de Kapelwei genoemd. Of hier ook ooit een kapel heeft gestaan weten we niet. De naam doet het vermoeden. Jacob Jongen schreef eerder al dat hier op het kruispunt langs de Romeinse weg een bijzondere plek moet zijn geweest. De naam Crutswegh verwijst ook naar dat verleden. Het is aannemelijk, dat hier jaren- en misschien wel eeuwenlang een wegkruis moet hebben gestaan. Op de oudste betrouwbare detailkaarten uit 1776 komt de Brandenhof of “Gebrande Hof” al niet meer voor. Die hoeve moet dus veel eerder al zijn afgebrand. De eerste kadasterkaarten uit 1832 geven aan dat de hoeve tussen de huidige Pastoor Schattenstraat, Gerardsstraat en Brandhofstraat moet hebben gelegen.
Namens de Heemkundevereniging Jo Schiffelers

 

april 2019

Wanneer je over de Baanstraat loopt of fietst zie je niets meer dan het drama dat zich hier 75 jaar geleden afspeelde. De huizen zijn weg en ook geen herdenkingssteen.

Het is 11 februari 1944 en dikke vlokken sneeuw vallen uit de lucht. Tegen het middaguur laat de fluit van de ON II zich opeens horen. Wat is er aan de hand? Een vliegend fort (bommenwerper B17) is geraakt door Duits afweergeschut dat een paar honderd granaten af heeft geschoten. Het vliegtuig verliest nadat het geraakt is, snel hoogte. Daarna duurt het nog maar 5 minuten als het vliegtuig in Schaesberg neerstort, Uit het boek “Duel in de Wolken” van Ron Pütz (1994) weten we dat de bemanning het toestel al met behulp van de parachute had verlaten. Het toestel scheerde tussen de schoorsteen en de schachten van de mijn door en raakte vervolgens de kruinen van de bomen langs de Baanstraat. De rechtervleugel raakte een huis en een seconde later stortte de bommenwerper op een ander huis neer, dat prompt in de brand vloog. In beide huizen verloren mensen het leven. In een huis verloor Gerarda Theodora Kasteel (47 jaar) die getrouwd was met Jan Willems Weert samen met haar zoontje Wimke (5 jaar) het leven. Ook liep minstens een gezinslid zware brandwonden op. In het andere huis verloor Hubertina Anna Winthaegen (39 jaar) die getrouwd was met Joseph Mevissen met har zoontjes Leo (5 jaar) en Joseph (2 jaar) en dochter Bertine (bijna 1 jaar) het leven.


Uit een ruit van het vliegtuig wisten mensen kleine kruisjes te snijden als herinnering.

Namens de Heemkundevereniging,
Jo Schiffelers


Terugblik Heemkundevereniging Landgraaf
De inwoners van de parochies Lichtenberg en Nieuwenhagerheide zijn al heel wat jaren gewend, dat in het parochieblad op een pagina een bijdrage staat met een stukje dorpsgeschiedenis. De Heemkundevereniging Landgraaf heeft die taak overgenomen toen pastoor H. Bouman de toen vernieuwde Kerkklok introduceerde.
Deze bijdrage willen wij ook graag blijven geven voor “’t Parochieklöksjke”. Soms zullen we een verhaal in meerdere delen moeten opsplitsen omdat we ons moeten beperken tot maximaal 1 pagina.
In 2019 zal de Heemkundevereniging in alle activiteiten (lezingen, excursie en monumentendag) in samenwerking met de gemeente Landgraaf en enkele andere partijen, aandacht schenken aan 75 jaar bevrijding en de ontwikkelingen daarna.
2019 is ook het jaar dat de Heerlijkheid Schaesberg definitief een feit werd. In 1618 was de heerlijkheid weliswaar al ontstaan, maar in 1619 werd nog met de grenzen geschoven waardoor de Lichtenberg ook binnen de heerlijkheid kwam te vallen. Deze grens werd rond 1796 ook de grens van de gemeente Schaesberg. Tot 1958 hoorde ook Palemig bij Schaesberg evenals een gedeelte van het Schaesbergerveld in Heerlen. Palemig werd ingeruild tegen een dorpsuitbreiding op het Eikske.
Schaesberg lag als een enclave van Spaans gebied helemaal
omgeven door Hollands gebied. In 1618 is ook de
merkwaardige grens tussen Nieuwenhagen en Schaesberg
in een stukje Baanstraat, Koeweg en Molenweg ontstaan.
Vermoedelijk krijgt ook 400 jaar Heerlijkheid nog extra aandacht.

Namens de Heemkundevereniging,
Jo Schiffelers

Hits: 335